Het gevreesde R-woord is opgedoken: Recessie. Minister Bos van Financiën weigert het in de mond te nemen, maar zijn Britse collega Darling en premier Brown kunnen er niet meer omheen: hun land verkeert al in een recessie. Hoe zit het in Nederland en wat moeten we doen? Zeven vragen en antwoorden.

1. Zitten we nu in een recessie?

Nee, zover is het nog niet. De jongste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek gaan over het tweede kwartaal van dit jaar. Toen was er nog 3 procent groei. Hoe het de afgelopen drie maanden ging, is nog niet bekendgemaakt. Het is wel de verwachting dat de groei van de economie in het derde en vierde kwartaal laag zal zijn. Ook volgend jaar zal er waarschijnlijk nog sprake zijn van groei, niet van krimp. Voor de goede orde: bij een recessie krimpt de economie twee kwartalen achter elkaar. Volgens die definitie dateert de laatste recessie alweer van begin jaren tachtig. In totaal kromp de economie over de jaren 1980, ’81 en ’82 met bijna 5 procent. Dat hebben we daarna niet meer meegemaakt.

2. Is Nederland een uitzondering?

Nederland doet het in vergelijking met omringende landen best goed. Zo heeft Nederland het minste aantal werklozen in de eurozone: 2,6 procent terwijl het gemiddeld bijna 7 procent is. In het hele eurogebied werd in het tweede kwartaal al een krimp van de economie van gemiddeld 0,2 procent gemeten. Van de eurolanden zijn Ierland en Frankrijk al beland in een recessie, Italië en Duitsland zijn onderweg. In vergelijking daarmee ziet onze situatie er nog niet zo slecht uit.

3. Maar je ziet wel dat bedrijven mensen ontslaan!

Zeker. Het lijkt erop ondernemingen snel reageren op de veranderingen. Sneller dan in de vorige periode van economische malaise in 2002 en 2003. Zo snijdt DAF waarschijnlijk honderden banen weg. Heel vervelend voor de mensen die hierdoor op straat komen te staan, maar door vlug in te grijpen, kunnen bedrijven voorkomen dat ze diep in de rode cijfers raken.

Of een onderneming vlot kán bezuinigen, hangt ook sterk af van het soort bedrijf. Voor een bedrijf met veel contractanten en flexibele werknemers is het gemakkelijker dan voor een bedrijf dat veel personeel in vaste dienst heeft. Van de beursgenoteerde Nederlandse bedrijven blijken KPN, ASML, SBM Offshore en TomTom goed bestand te zijn tegen forse tegenslag, zo bleek uit een onderzoek van SNS Securities dat vorige week verscheen.

4. Wat moet ik nu doen?

Wie een baan heeft, doet er in het algemeen goed aan lekker te blijven zitten. Wie een vast contract bij zijn werkgever kan krijgen, kan dat aanbod het best met beide handen aangrijpen. Zelfstandigen doen er goed aan hun risico’s te spreiden door niet te zwaar te leunen op één opdrachtgever.

5. Kan ik geld blijven uitgeven of moet ik gaan sparen?

Het zou het beste zijn als iedereen gewoon doorging met spullen kopen, uit eten gaan en op reis gaan. Dan blijft de economie draaien. De werkelijkheid is dat mensen toch voorzichtiger worden: ze maken hun spaargeld niet op, ze stellen de aankoop van de nieuwe auto/keuken of die verre reis uit.

Ook gaan mensen minder vaak of minder duur uit eten en kopen minder luxeproducten. In het toerisme en de autoindustrie is daardoor nu al te merken dat het minder goed gaat. En bij de uitzendbureaus natuurlijk. Tijdelijk personeel staat als eerste op straat als het slecht gaat.

De horeca gaat merken dat hun klanten spaarzamer zijn: de prijzen stijgen nog steeds, maar consumenten geven aan dat zij van plan zijn om minder uit eten te gaan. In een enquête van de Postbank van vorige week onder 37.000 klanten blijkt dat bijna de helft minder uit eten gaat dan vorig jaar.

6. Is er ook goed nieuws?

Zeker. Wie voor brandstof aan de pomp staat, krijgt meer liters voor zijn euro. Ook kleding is al jarenlang niet in prijs gestegen. Ook de voedselprijzen gaan niet meer zo hard omhoog. De inflatie lijkt over de hoogste piek heen te zijn. De prijsstijging komt in 2009 waarschijnlijk minder hoog uit (2,7 procent) dan eerder gedacht. De loonstijging zal komend jaar volgens het Postbank Economisch Bureau gemiddeld uitkomen op 3,3 procent. Dat betekent dat de koopkracht toch nog redelijk goed uitpakt volgend jaar voor de meeste mensen.

7. Wat is nu het grootste gevaar?

Het is bedreigend voor bedrijven dat zij nu moeilijker leningen kunnen krijgen bij banken. Ook geld ophalen op de beurs is nu veel ger geworden. Ondernemingen die zijn opgeslokt door opkoopfondsen, zoals Hema, voelen de problemen extra sterk. Zij hebben grote leningen op hun balans staan en zijn vaak amper in staat die af te lossen. Dit soort bedrijven worden met hogere kosten geconfronteerd als zij de leningen tegen minder gunstige voorwaarden moeten herfinancieren. Door de hoge schuldenlast hebben de ondernemingen weinig buffers om tegenvallers op te vangen.